กระทรวงสาธารณสุข

บทบาทหน้าที่กระทรวงสาธารณสุข

ตาม พรบ. ปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. ๒๕๓๔ ได้กำหนดอำนาจหน้าที่ ของ กระทรวง สาธารณสุข ไว้ว่า กระทรวงสาธารณสุข มีอำนาจหน้าที่ เกี่ยวกับ การแพทย์ การสาธารณสุข การส่งเสริม และพัฒนาสุขภาพอนามัย การควบคุมอาหารและยา รวมทั้งสิ่งที่อาจเป็นพิษ หรือเป็นภัยแก่สุขภาพอนามัย และการกำกับดูแล และส่งเสริมการกาชาด กระทรวงสาธารณสุข มีภาระหน้าที่สำคัญในการ ส่งเสริม สนับสนุน ควบคุม และประสานกิจกรรม ทุกประเภท ที่เกี่ยวกับ สุขภาพของกาย และจิต ตลอดจน ความเป็นอยู่ของประชาชน และการจัดให้มีบริการสาธารณสุข เพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ ที่สำคัญ ๔ ประการ คือ

๑. เพื่อให้ประชาชนชาวไทย มีสุขภาพสมบูรณ์ ทั้งกายและจิต ตลอดจน อยู่ ในสังคม ได้ด้วย ความสุข

๒. เพื่อให้ประชาชนชาวไทย ปราศจากโรคภัย ไข้เจ็บต่าง ๆ อันอาจทำให้ ทุกข์ยาก และทำให้เกิด การ สูญเสียแรงงาน หรือความพิการแก่ร่างกาย

(ด้วยการป้องกันโรคการวินิจฉัยโรค แต่แรกเป็นการรักษาพยาบาล ให้หายป่วยทันที การกำจัดความพิการ และการปรับฟื้นคืนสภาพ )

๓. เพื่อให้ประชาชนชาวไทย มีอายุยืนนาน ไม่เสียชีวิต ก่อนถึงวัยอันสมควร

๔. เพื่ออารักขา สวัสดิภาพของประชาชน ให้พ้นจากอุปัทวันตรายต่าง ๆ ( ภัยจากสิ่งแวดล้อมเป็นพิษ จากอาหาร หรือยาเป็นพิษ ฯลฯ )

การบริหารราชการส่วนกลาง ประกอบด้วย

- สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข

- กรมอนามัย

- กรมควบคุมโรค

- กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา

- กรมการแพทย์

- กรมสุขภาพจิต

- กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

- กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ

โดยมีบทบาทหน้าที่แตกต่างกันดังนี้ (ยึดตามกฎกระทรวง แบ่งส่วนราชการกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ.๒๕๕๒)

สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข

มีภารกิจเกี่ยวกับการพัฒนายุทธศาสตร์และแปลงนโยบายของกระทรวงสาธารณสุข เป็นแผนปฏิบัติราชการ จัดสรรทรัพยากรและบริหารราชการประจำทั่วไปของกระทรวง เพื่อให้บรรลุเป้าหมาย และเกิดผลสัมฤทธิ์ตามภารกิจของกระทรวง

กรมอนามัย

มีภารกิจในการส่งเสริมให้ประชาชนมีสุขภาพดี โดยมีการศึกษา วิเคราะห์ วิจัย พัฒนาและถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านการส่งเสริมสุขภาพ การจัดการปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ และการจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี รวมทั้งการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ เพื่อมุ่งเน้นให้ประชาชนมีความรู้และทักษะในการดูแลตนเอง ครอบครัว และชุมชน รวมตลอดจนถึงการสนับสนุนให้หน่วยงานส่วนภูมิภาค องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและภาคเอกชน มีส่วนร่วมในการส่งเสริมสุขภาพและจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมเพื่อส่งเสริมให้คนไทยมีสุขภาพดีถ้วนหน้า

กรมควบคุมโรค

มีภารกิจเกี่ยวกับการพัฒนาวิชาการเพื่อการควบคุมโรคและภัยคุกคามสุขภาพ โดยมีการศึกษา วิจัย พัฒนาและถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีเพื่อการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุม วินิจฉัย และรักษาโรค และภัยที่คุกคามสุขภาพ เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพที่ดีจากการป้องกันและการควบคุมโรค และภัยที่คุกคามสุขภาพ

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

มีภารกิจเกี่ยวกับการวิจัย และการตรวจชันสูตรด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์ โดยมีการศึกษา วิเคราะห์ วิจัย และพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์ เพื่อผลการสร้างเสริมสุขภาพที่ดีแก่ประชาชน และสนับสนุนการแก้ไขปัญหาสาธารณสุขของประเทศ ทำให้สามารถพัฒนาระบบการประกันคุณภาพ รวมทั้งเพื่อการสนับสนุนกระบวนการคุ้มครองผู้บริโภคของประชาชน

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา

มีภารกิจเกี่ยวกับการปกป้องและคุ้มครองสุขภาพของประชาชนจากการบริโภคผลิตภัณฑ์ ซึ่งล้วนถือเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยผลิตภัณฑ์สุขภาพเหล่านั้นต้องมีคุณภาพและปลอดภัย มีการส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคที่ถูกต้องด้วยข้อมูลทางวิชาการที่มีหลักฐานเชื่อถือได้ และมีความเหมาะสม เพื่อให้ประชาชนได้บริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ปลอดภัยและสมประโยชน์

กรมการแพทย์

มีภารกิจเกี่ยวกับการพัฒนาวิชาการด้านการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์ฝ่ายกาย โดยมีการศึกษา วิจัย พัฒนาและถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่เหมาะสม การเพิ่มพูน ความรู้ และทักษะการปฏิบัติงานแก่บุคลากรทางการแพทย์เฉพาะทางที่มีคุณภาพ ให้บริการทางการแพทย์เฉพาะด้าน หรือในระดับตติยภูมิที่ยุ่งยากซับซ้อนอย่างได้มาตรฐานเพื่อให้ผู้รับบริการพึงพอใจ

กรมสุขภาพจิต

มีภารกิจเกี่ยวกับการพัฒนาวิชาการและบริการด้านสุขภาพจิต โดยมีการศึกษา วิจัย พัฒนา และถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีดำเนินการส่งเสริม ป้องกัน บำบัด รักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพด้านสุขภาพจิต เพื่อให้ประชาชนมีความตระหนักและสามารถดูแลสุขภาพจิตของตนเอง ครอบครัว และชุมชนได้ รวมทั้งสามารถเข้าถึงบริการด้านสุขภาพจิตที่มีคุณภาพ มาตรฐานและเป็นธรรม

กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ

มีภารกิจเกี่ยวกับการสนับสนุนหน่วยบริการสุขภาพทุกระดับให้มีประสิทธิภาพ ในการดูแลสุขภาพของประชาชน โดยส่งเสริมและสนับสนุนระบบคุ้มครองประชาชนด้านบริการสุขภาพ ส่งเสริม และพัฒนามาตรฐานสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ รวมทั้งการพัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชนและ องค์กรภาคเอกชน เพื่อการบริการสุขภาพ อันจะทำให้ประชาชนมีสุขภาพที่ดี สามารถพิทักษ์สิทธิและเข้าถึงบริการสุขภาพที่มีคุณภาพได้มาตรฐาน

นอกจากนี้ ยังมีรัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และหน่วยงานในกำกับ ได้แก่

องค์การเภสัชกรรม

เป็นรัฐวิสาหกิจ ในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข มีอำนาจหน้าที่หลัก ในการ ผลิตยาและเวชภัณฑ์ และการศึกษาวิจัย การผลิตยาและเวชภัณฑ์ รวมทั้งวัตถุดิบ ที่ใช้ผลิตยา และ เวชภัณฑ์ องค์การเภสัชกรรม มีคณะกรรมการองค์การเภสัชกรรม เป็นองค์กรบริหาร แต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี ตามการเสนอ ของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข

โรงพยาบาลบ้านแพ้ว

เป็นองค์การมหาชน ตามพระราชกฤษฎีกา จัดตั้งโรงพยาบาลบ้านแพ้ว พ.ศ.๒๕๔๓ ซึ่งอยู่ในกำกับของกระทรวงสาธารณสุข โรงพยาบาลบ้านแพ้ว มีคณะกรรมการบริหาร โรงพยาบาลบ้านแพ้ว เป็นองค์กรบริหาร แต่งตั้ง โดยคณะรัฐมนตรี และมีคณะกรรมการทั้งสิ้น ๑๑ คน

สถาบันวิจัย ระบบสาธารณสุข

เป็นหน่วยงาน ในกำกับของกระทรวงสาธารณสุข มีหน้าที่ ใน การศึกษาวิจัย กิจการด้านสาธารณสุข ในเชิงสหวิทยาการ โดยสัมพันธ์กับศาสตร์ด้านอื่น เช่น สังคมศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ มนุษยวิทยา จิตวิทยา เพื่อให้กิจการด้านสาธารณสุข สามารถ พัฒนา ได้อย่างมีระบบ สามารถแก้ไขปัญหาสาธารณสุขอย่างมีประสิทธิภาพ สถาบันวิจัย ระบบสาธารณสุข มีคณะกรรมการสถาบัน เป็นองค์กรบริหาร แต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธานกรรมการ และมีคณะกรรมการทั้งสิ้น ๑๗ คน โดยเป็นกรรมการจากผู้ทรงคุณวุฒิ ๗ คน

สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล

สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล เป็นองค์กรมหาชนที่ปรับเปลี่ยนมาจาก สถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล (พรพ.) ซึ่งจัดตั้งเป็นหน่วยงานภายในของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๒ ทำหน้าที่วิจัยและพัฒนารูปแบบของการพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาลที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย ต่อมาได้มีการผลักให้เกิดเกิดองค์กรที่มีความคล่องตัว สามารถบริหารจัดการได้อย่างรวมเร็ว จึงมีการปรับเปลี่ยนสถานะเป็น "สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน)"

สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

เป็นหน่วยงานของรัฐที่มิใช่ส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจ มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานกองทุน จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ พ.ศ. ๒๕๔๔ โดยมีหน้าที่ริเริ่ม ผลักดัน กระตุ้น สนับสนุน และร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ในสังคม ในการขับเคลื่อนกระบวนการสร้างเสริมสุขภาพ เพื่อให้คนไทยมีสุขภาพดีครบ ๔ ด้าน กาย จิต ปัญญา สังคม และร่วมสร้างประเทศไทยให้น่าอยู่

สถาบันการแพทย์เฉพาะทาง

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

สปสช . มีอำนาจหน้าที่ตามมาตรา ๒๖ แห่งพระราชบัญญัติ หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๕ ดังนี้

๑. รับผิดชอบงานธุรการของคณะกรรมการ คณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐาน คณะอนุกรรมการของคณะกรรมการ ดังกล่าว และคณะกรรมการสอบสวน

๒. เก็บ รวบรวม วิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานการบริการสาธารณสุข

๓. จัดให้มีทะเบียนผู้รับบริการ หน่วยบริการ และเครือข่ายหน่วยบริการ

๔. บริหารกองทุนให้เป็นไปตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด

๕. จ่ายค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุขตามที่คณะกรรมการกำหนดให้แก่หน่วยบริการ และ เครือข่ายหน่วยบริการ ตามมาตรา ๔๖

๖. ตรวจสอบเอกสารหลักฐานการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุขของหน่วยบริการ

๗. ดำเนินการเพื่อให้ประชาชนมีหน่วยบริการประจำ และการขอเปลี่ยนหน่วยบริการประจำ รวมทั้งประชาสัมพันธ์เพื่อให้ ประชาชนทราบข้อมูลของหน่วยบริการ

๘. กับดูแลหน่วยบริการและเครือข่ายบริการในการให้บริการสาธารณสุข ให้เป็นไปตามมาตรฐานที่คณะกรรมการกำหนด และอำนวยความสะดวกในการเสนอเรื่องร้องเรียน

๙. ถือกรรมสิทธิ์ มีสิทธิครอบครอง และมีทรัพย์สินต่าง ๆ

๑๐. ก่อตั้งสิทธิและทำนิติกรรมสัญญาหรือข้อตกลงใด ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สิน

๑๑. เรียกเก็บค่าธรรมเนียมหรือค่าบริการในการดำเนินกิจการของสำนักงาน

๑๒. มอบให้องค์กรอื่นหรือบุคคลอื่นทำกิจการที่อยู่ภายในอำนาจหน้าที่ของสำนักงาน

๑๓. จัดทำรายงานประจำปีเกี่ยวกับผลงานและอุปสรรคในการดำเนินงาน ของคณะกรรมการและคณะกรรมการควบคุม คุณภาพ และมาตรฐาน และเผยแพร่ต่อสาธารณชน